ایران پارینه (Prehistory of Iran)

مطالبی در ارتباط با انسان اولیه در ایران و باستان زمین شناسی(Early humans in Iran and geoarchaeology)

طرح بررسی و شناسایی غارها و پناه گاه های صخره ای در شش شهرستان در استان کرمانشاه

طرح بررسی و شناسایی غارها و پناهگاه های صخره ای در شش شهرستان در استان کرمانشاه


از نظر مردم و نسل های قدیمی باستان شناسان، غارها مکان هایی برای زیست انسان در دوران پیش از تاریخ بوده اند. هرچند که امروزه روشن شده است که انسان ها  عموما در مکانهای باز می زیسته اند، اما آنها از غارها و پناهگاه صخره ای به عنوان مکانهای طبیعی در فصول خاصی نیز استفاده می کرده اند. از این رو غارها و پناهگاه های صخره ای نقش بسیار مهمی در به دست آوردن اطلاعات در ارتباط با استقرارهای انسانی و همچنین دیرین زیست محیطی دارند.

زمانی که آبهای زیر زمینی به بخشهای ضعیفتر سنگها همچون درزها و سطوح بین لایه های زمین شناسی رخنه می کند، با گذشت زمان فرآیند انحلال به آرامی حفره هایی ایجاد می کند که به تدریج بزرگتر شده و تبدیل به غار می شود. شکل غار و کوچکی و بزرگی آنها به عوامل بسیار زیادی بستگی دارد. برای مثال زمان آغاز تشکیل غار ها، سنگ بستر، نوع و بزرگی گسل ها و درزهای انبساطی و ارتباط با سفره های آب زیر زمینی در اندازه غارها موثر هستند.  پناهگاه های صخره ای (فضاهای زیر صخره های دارای پیشانی) و دهانه ی غار، محلی هستند که انسان در دوران پیش از تاریخ و  همچنین برخی از حیوانات از آنها به عنوان یک سرپناه در مقابل هوای سرد، باران، برف و یا حتی نور خورشید استفاده می کردند. با توجه به اینکه این مکانها ها معمولاً در دامنه ی ارتفاعات و کوهستان ها شکل گرفته اند، چشم انداز مناسبی نسبت به محیط اطراف خود دارند. دمای فضای درون غار یا پناهگاه صخره ای نسبت به محیط بیرون دارای اعتدال است، به این معنی که در فصل سرما گرم تر و در فصل گرما خنک تر است. البته میزان این تفاوت حرارتی به بزرگی و کوچکی محوطه ی پناهگاه های صخره ای و غار، ترکیب بندی فضاهای داخلی، و یا جهت یابی دهانه غار و پناهگاه های صخره ای ارتباط دارد. بیشتر شواهد باستان شناسی از اواخر دوران چهارم زمین شناسی از غارها و پناهگاه های صخره ای به دست آمده است. این پدیده ها، مکان های باستانی بسیار مهمی برای مطالعات باستان شناسی دوران پارینه سنگی و همچنین دیرین اقلیم شناسی در سرتاسر دنیا هستند. مطالعه علمی غار، غار شناسی نامیده می شود. علم غار شناسی از ترکیب علوم زمین شناسی، آب نگاری، زیست شناسی و باستان شناسی است. برخی از مهمترین بقایای اسکلتی انسان ریخت ها از غار ها بدست آمده است.

استان کرمانشاه با توجه به وسعت قابل توجه و موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی  یکی از مناطق جالب توجه در عرصه ی باستان شناسی غار و پناهگاه های صخره ای محسوب می شود. استان کرمانشاه در منطقه ی غرب زاگرس میانی در بخش هایی از زاگرس مرتفع و چین خورده قرار گرفته است. با توجه به اینکه کوهستان زاگرس عموماً از ساختارهای زمین شناسی آهکی تشکیل یافته است شرایط مناسبی برای به وجود آمدن تعداد فراوانی غار و پناهگاه صخره ای را فراهم آمده است.

در طرح بررسی و شناسایی غارها و پناهگاهای صخره ای در شهرستانهای کرمانشاه، اسلام آباد غرب، دالاهو، گیلان غرب، سرپل زهاب و قصر شیرین توسط نگارندگان تا به حال بیش از 148 غار و پناه گاه در این شش شهرستان کشف گردید. این مکانهای باستانی دوره ای مختلف را از پارینه سنگی میانی تا دوران تاریخی را در بر می گیرد.

از مکان های پارینه سنگی یافته شده، دست افزارهای مربوط به دوره ی پارینه سنگی نوین با ویژگی هایی از جمله انواع ریزتیغه های روتوش دار، خراشنده های کوچک ناخنی، تیزه های ارجنه، سنگ مادرهای سکویی مربوط به تولید تیغه و ریزتیغه بیشترین تعداد را در مقایسه با دست افزارهای دوره های دیگر پارینه سنگی از جمله پارینه سنگی میانی و فراپارینه سنگی شامل می شوند.

از برخی از این غارها و پناهگاه های صخره ای که در دوران پس از پارینه سنگی مورد استفاده قرار گرفته اند، سفال هایی مربوط به عصر نوسنگی و مس و سنگ تا تاریخی و اسلامی به دست آمده است. موضوع حائز اهمیت در این طرح بررسی و شناسایی غارها و پناهگاه های صخره ای این است که متأسفانه بیش از 90 درصد غارها و پناهگاه های صخره ای دارای نهشته های باستانی توسط حفاران غیر مجاز در سالیان اخیر مورد کاوش غیرمجاز قرار گرفته اند.

سامان حیدری گوران و الهام قصیدیان

 

+ سامان حیدری گوران ; ۱٢:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٩/٢٠
comment نظرات ()